Ernest Chausson là nhà soạn nhạc lãng mạn Pháp tài năng nở muộn và qua đời đột ngột khi sự nghiệp sáng tác bắt đầu trở nên rực rỡ. Ông được coi là cầu nối giữa hai thời kì quan trọng của trường phái âm nhạc Pháp: giai đoạn của các tác phẩm mang tính bay bổng, tao nhã, thuận hoà thanh của các nhạc sĩ như Massenet, Gounod và giai đoạn đột biến về bút pháp sáng tác của các nhạc sĩ như Franck, Debussy. Chausson được biết đến trước hết là một nhạc sĩ chuyên về thể loại mélodie (tương đương với lied của Đức). Các tác phẩm khí nhạc, giao hưởng của ông không nhiều nhưng cũng có những tác phẩm quan trọng của danh mục biểu diễn, nổi tiếng nhất là Poème cho violin và dàn nhạc (hoặc piano).
Chausson sinh ngày 20 tháng 1 năm 1855 ở Paris trong một gia đình trung lưu. Vào những năm 1850 cha của ông đã phát tài khi giúp Nam tước Haussmann trong cuộc tái thiết Paris. Từ nhỏ, Chausson đã được sống trong một môi trường nghệ thuật phong phú và được tiếp xúc với nhiều nhà văn, hoạ sĩ, nhạc sĩ có tiếng lúc bấy giờ. Để làm vui lòng cha mình, Chausson theo học trường luật và trở thành luật sư ở toà án tối cao, nhưng thật sự thì ông hầu như không có chút hứng thú nào với nghề luật. Ông thường xuyên lui tới các buổi gặp mặt của các văn nghệ sĩ ở Paris nơi ông gặp những người nổi tiếng như Fantin-Latour, Odilon Redon và Vincent d’Indy. Ông tập tành viết lách và hội họa trước khi quyết định dứt khoát về sự nghiệp của mình.
Vào tháng 10 năm 1879, ở tuổi 25, ông bắt đầu tham gia vào các lớp dạy sáng tác của nhà soạn nhạc opera Jules Massenet tại Nhạc viện Paris. Chausson đã soạn một số tiểu phẩm cho piano và một vài mélodie nhưng những bản thảo đầu tiên của ông hiện còn được lưu giữ đều đã đựơc Massenet chỉnh sửa.
Tại nhạc viện, Chausson cũng theo học lớp sáng tác với César Franck, người đã không đi theo trào lưu hợp thời là sáng tác opera mà tìm một con đường đi riêng của mình là sáng tác nhạc giao hưởng và thính phòng. Franck trở thành người dìu dắt chính cho Chausson và Chausson cũng trở thành một môn đồ nhiệt thành của Franck.
Chausson rất thích đi du lịch. Năm 1882 và 1883, ông làm một chuyến “hành hương” đến Bayreuth để tham dự các buổi diễn opera của Wagner. Chuyến đầu tiên trong những chuyến đi này, ông đi cùng d’Indy để đến xem buổi công diễn lần đầu tiên vở Parsifal, và trong chuyến đi thứ hai, ông đi cùng người vợ mới Jeanne Escudier.
Từ năm 1886 cho đến khi ông mất năm 1899, Chausson là thư ký hội âm nhạc quốc gia. Tại salon của mình, ông đã đón tiếp nhiều nhân vật nghệ sĩ nổi tiếng Paris như các nhà soạn nhạc Henri Duparc, Gabriel Fauré, Claude Debussy và Isaac Albéniz, nhà thơ Mallarmé, nhà tiểu thuyết và soạn kịch người Nga Ivan Turgenev và hoạ sĩ trường phái ấn tượng Claude Monet. Là một hoạ sĩ nghiệp dư, Chausson cũng thường xuyên tổ chức các buổi triển lãm các tác phẩm hội hoạ, chủ yếu của các hoạ sĩ thuộc trường phái ấn tượng và ông sưu tập các tác phẩm hội họa của trường phái này.
Sáng tác của Chausson thường được chia thành ba giai đoạn. Giai đoạn đầu chịu ảnh hưởng của Massenet với những mélodie mượt mà thanh nhã. Giai đoạn hai, tính từ năm 1886 với những sáng tác mang nhiều kịch tính hơn một phần xuất phát từ mối liên hệ với nhiều nghệ sĩ mà ông giao du. Giai đoạn thứ ba tính từ năm 1894 khi cha ông mất và ông chịu ảnh hưởng khi đọc các bài thơ tượng trưng và các tác phẩm văn học Nga, đặc biệt là của các tác giả Turgenev, Dostoyevsky và Tolstoy.
Các sáng tác của Chausson độc đáo một cách sâu sắc, nhưng chúng phản ánh một vài ảnh hưởng về mặt kỹ thuật của cả Franck và Wagner, những “dấu vết” phong cách của Massenet và đáng ngạc nhiên hơn là thỉnh thoảng cũng có thể tìm thấy một chút gì đó của Brahms. Phong cách sáng tác của Chausson nối liền khoảng cách giữa chủ nghĩa lãng mạn của Massenet và Franck và chủ nghĩa ấn tượng của Debussy.
Nhiều bài ca tao nhã và tuyệt vời đã ra đời dưới ngòi bút của Chausson. Ông cũng viết một vở opera là Le Roi Arthus (Vua Arthur). Các tác phẩm cho dàn nhạc của ông tuy không đồ sộ nhưng rất quan trọng. Các sáng tác có dàn nhạc gồm Giao hưởng giọng Si giáng (giao hưởng duy nhất của ông); Poème (Thơ) cho violin và dàn nhạc (một tiểu phẩm quan trọng trong các tác phẩm cho violin) và Poème de l’amour et de la mer (Bài thơ biển cả và tình yêu).
Poème de l’amour et de la mer gần giống như một bản thơ giao hưởng với một soloist. Đây là một tác phẩm quan trọng của các mezzo-soprano, gần giống Four last songs (Bốn bài ca cuối cùng) của Richard Strauss với các soprano. Tác phẩm được sáng tác vào khoảng giữa năm 1882 và 1892. Cùng với mélodie Chanson perpetuelle (Bài ca liên miên), tác phẩm này là sáng tác thanh nhạc quan trọng nhất của Chausson. Thời gian sáng tác của Poème de l’amour et de la mer kéo dài đến gần 10 năm và kết thúc vào ngày 13 tháng 6 năm 1892. Đặc biệt, Chausson đã tách bốn khổ cuối cùng của Poème de l’amour et de la merthành một tác phẩm độc lập – đó là mélodie “Le Temps des Lilas” (Mùa hoa đinh hương) nổi tiếng. Lời thơ được nhà thơ Maurice Bouchor (1855-1929), bạn của Chausson sáng tác. Ở nguyên tác văn học, Bouchor viết hai bài thơ độc lập là “La fleur des eaux” (Bông hoa nước) và “La mort de l”amour” (Cái chết của tình yêu). Chausson phổ nhạc cả hai bài thơ này và xen vào giữa chúng một đoạn Interlude ngắn. Motif giai điệu của bốn khổ cuối cùng-bài hát “Le temps des lilas” xuất hiện xuyên suốt cả tác phẩm như một leit-motif Wagner. Ngoài ra Chausson cũng đã phổ nhạc khoảng 15 bài thơ của Bouchor.
Ngày nay, Poème de l’amour et de la mer chủ yếu là tác phẩm trong danh mục biểu diễn của các mezzo-soprano và alto vì âm vực không rộng (một quãng tám rưỡi- từ middle C đến La bémol 1 gạch trên khoá Sol) nhưng có lẽ Chausson đã sáng tác nó cho các chất giọng cao (tenor, soprano). Lần công diễn đầu tiên là vào ngày 21 tháng 2 năm 1893 với giọng tenor Pháp nổi tiếng Désiré Demest và chính Chausson đệm piano. Tháng 4 năm 1893, Chausson hoàn thành phần phối khí, phổ dàn nhạc và lần biểu diễn đầu tiên phiên bản hoàn chỉnh này diễn ra vào ngày 8 tháng 4 tại hội nhạc sĩ quốc gia Pháp dưới sự chỉ huy của Gabriel Marie, cùng giọng soprano Eléonore Blanc. Poème de l’amour et de la mer có thời lượng khoảng 30 phút.
Chausson qua đời vào ngày 10 tháng 6 năm 1899 ở tuổi 44 tại Limary, Seine-et-Oise trong một tai nạn. Người ta cho rằng trong khi đang đi xe đạp xuống một dốc đồi, ông bị mất điều khiển và lao thẳng vào một bức tường rồi mất ngay. Ông được chôn cất một cách trọng thể tại nghĩa trang Père Lachaise ở Paris. Tác phẩm của Chausson khá khiêm tốn về số lượng, chỉ có 39 opus. Trước tai nạn không lâu, vào cuối tháng 12 năm 1888, ông đã viết mélodie Chanson Perpetuelle (Bài ca liên miên) Op. 37. Tác phẩm được đặt tên như vậy một phần do tính chất liên tục, thậm chí là hơi dài dòng của nó. “Bài ca liên miên” cũng là tác phẩm cuối cùng được hoàn thành của Chausson và cùng với “Bài thơ biển cả và tình yêu” là hai tác phẩm thanh nhạc quan trọng nhất của Chausson. Những tháng cuối đời sau khi sáng tác mélodie này, Chausson tập trung viết một bản tứ tấu đàn dây nhưng ông đã không thể hoàn thành. Chanson Perpetuelle, tuỳ người biểu diễn, có thời lượng khoảng từ 6 đến 8-9 phút. Soprano Pháp Jeanne Raunay là người đầu tiên biểu diễn nó vào ngày 29 tháng 1 năm 1899. Nguyên gốc của Chanson perpétuelle là một bài hát thính phòng với phần đệm của piano và một tứ tấu đàn dây. Chausson có viết một bản chuyển soạn cho dàn nhạc. Lời thơ, diễn tả tâm trạng của một người phụ nữ bị bỏ rơi, là của nhà thơ Charles Cros (1842-1888).
(Nguồn: nhaccodien.info)
