Thanh Tuyền (tên thật là Phạm Như Mai, SN 1947) là nữ danh ca nhạc vàng sống tại Mỹ. Bà thành danh vào thời kỳ hưng thịnh của nền nhạc vàng miền Nam những năm 1960 – 1975.
Năm 1959, bà đoạt giải Thần đồng Đà Lạt với ca khúc “Nắng đẹp miền Nam” của nhạc sĩ Lam Phương. Đầu thập niên 1960, bà vừa đi học vừa đi hát ở đài phát thanh và được người cậu chỉ bảo những điều căn bản của nhạc lý. Một lần nọ, khi bà hát trên đài phát thanh ca khúc “Vọng gác đêm sương” của Mạnh Phát thì bị ông phát hiện và nhờ nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông đưa về Sài Gòn nuôi dưỡng ước mơ làm ca sĩ.
Ca sĩ Thanh Tuyền từng chia sẻ, nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông hết lòng nâng đỡ bà. Ông đã lên chương trình đào tạo, đặt cho bà nghệ danh Thanh Tuyền (với ý nghĩa “dòng suối trong của Dalat).
Sau 8 tháng ở Sài Gòn, bà đã có đĩa hát giới thiệu trước công chúng. Bà nhanh chóng hận được sự mến mộ của người yêu nhạc Sài Gòn. Thanh Tuyền nhanh chóng được sánh vai cùng các đàn anh đàn chị trên Đài phát thanh, trên sân khấu Đại nhạc hội, phòng trà… Và được báo giới Sài Gòn không tiếc lời khen ngợi.
Sau khi có chỗ đứng trong làng tân nhạc, Thanh Tuyền lại được nhạc sĩ kiêm soạn giả Viễn Châu dìu dắt tập ca vọng cổ và có những thành công nhất định. Hãng dĩa Hoa Hồng đã mời cô thu liên tiếp nhiều dĩa hát tân cổ nhạc và được giới thiệu hoan nghênh nhiệt liệt.
Từ năm 1967 – 1968, Thanh Tuyền bắt đầu hát song ca cùng ca sĩ Chế Linh và trở thành cặp song ca nhạc vàng được yêu thích nhất từ trước đến nay. Các hãng dĩa liên tục khai thác cặp đôi này, cũng như hàng loạt ca khúc được sáng tác để Chế Linh – Thanh Tuyền song ca: Con đường xưa em đi, Phút cuối, Tình bơ vơ…
Năm 1970, Thanh Tuyền đoạt 2 giải Kim Khánh là ca sĩ được yêu thích nhất và album được yêu thích nhất trên báo Trắng Đen do khán thính giả bình chọn. Từ 1972 – 1974, theo cuộc trưng cầu ý kiến độc giả của nhật báo Trắng Đen, Thanh Tuyền đều được bình chọn là ca sĩ ăn khách nhất.
Hầu hết công chúng và giới nghệ thuật đều khẳng định, khi cô cất tiếng hát là biết ngay đó là Thanh Tuyền, không thể trộn lẫn. Bởi cô có chất giọng đặc biệt, cách luyến láy đã trở thành thương hiệu. Cô hát theo lối bạch thanh, giọng cao vút, ngân nga, trầm bổng.
Với chất giọng trời phú cùng các kỹ thuật ca hát điêu luyện, Thanh Tuyền được mệnh danh là “tiếng hát chim Sơn Ca miền đất lạnh” của tân nhạc Việt Nam. Xét về tuổi đời, tuổi nghề và những cống hiến dành cho nhạc vàng, cô hoàn toàn xứng đáng là một tượng đài của nhạc vàng. Song cô nói rằng mình không quen với những danh hiệu xa lạ như vậy.
“Chỉ có sân khấu thì tôi mới sống được, không có sân khấu tôi không sống được. Khi lên sân khấu, tôi chỉ biết hát thôi, không còn biết gì cả. Có thầy bói còn bảo tôi: ‘Hát tới khi nào vào quan tài thì thôi'”.
“Họ dạy tôi từ nhạc lý tới cách sống, đúng theo tiên học lễ hậu học văn. Thầy tôi còn dạy, trong nghề ngày mà cứ đố kỵ thì sẽ mất duyên. Bởi vậy, ân tình của khán giả dành cho tôi, tôi nhớ mãi.
Thầy Nguyễn Văn Đông có nói với tôi một câu mà tôi nhớ mãi: ‘Ở cuộc đời này phải biết nhún nhường. Mình càng cao bao nhiêu lại càng phải hạ mình bấy nhiêu’.
Bởi vậy, bây giờ người ta cứ gọi tôi là tượng đài, nữ hoàng hay công chúa gì đó, tôi không quen, Tới bây giờ, trải qua 54 năm đi hát, tôi chưa bao giờ nghĩ mình là siêu sao. Các đồng nghiệp mà thành công là tôi vui”.
