‘Cảm ơn người đã thức cùng tôi’: Mộng nhiều, đời ít và cái giá của lối kể an toàn

Ở thời điểm mà điện ảnh Việt đang bị chia tách khá rõ thành những cực đối lập, một bên là các đạo diễn tên tuổi với ngôi sao phòng vé, doanh thu trăm tỷ dễ dàng, một bên là các tác phẩm arthouse được tán thưởng ở liên hoan phim quốc tế nhưng ra rạp trong nước hầu như không ai xem thì sự xuất hiện của Cảm ơn người đã thức cùng tôi ít nhiều gợi ra một dòng chảy khác.

Dòng chảy ấy dành cho những đạo diễn mới, những gương mặt diễn viên chưa quá nổi tiếng những thử nghiệm thể loại còn hiếm trong điện ảnh Việt và trên hết là dành cho những người vẫn còn đủ can đảm để tin điện ảnh không nhất thiết phải đi theo hai cực “bom tấn” hoặc “khó hiểu” mới có giá trị.

Một bộ phim có lòng tin, có gu thẩm mỹ và có người dám mơ

Xem phim, Cảm ơn người đã thức cùng tôi cảm nhận rõ Chung Chí Công là một đạo diễn dám mơ mộng. Anh không giấu niềm yêu thích cái đẹp, không ngại lãng mạn hóa tuổi trẻ và càng không ngại kể một câu chuyện có phần bay bổng trong bối cảnh điện ảnh Việt vốn thường e dè với những chất liệu bị cho là “khó bán”.

Có một tinh thần tích cực, trẻ trung chạy xuyên suốt bộ phim. Đây là kiểu phim mà người ta nhìn vào và thấy thấp thoáng chân dung của những người trẻ đang bươn chải, chấp chới giữa thực tế và ước mơ, giữa miếng cơm manh áo và cái phần rất dễ bị coi là “viển vông” trong đời sống. 

Sự tử tế của bộ phim nằm ở mức đầu tư bối cảnh. Dù không phải lúc nào thời lượng ở các không gian ấy cũng dài, việc ê-kíp chấp nhận sang Busan hay New York để quay thật cho thấy một tinh thần làm nghề nghiêm túc. 

Phim có ưu thế ở phần thiết kế mỹ thuật. Đây là một tác phẩm khá bắt mắt, gu hình ảnh dễ tiếp cận với khán giả trẻ. Mà cái đẹp ở đây không chỉ kiểu màu sắc lung linh hay bối cảnh long lanh mà được tổ chức khá đồng bộ: trang phục, không gian, ánh sáng, nhịp điệu hình ảnh đều hướng tới một tinh thần trẻ, sáng, sạch và dễ cảm. 

Nữ chính Kim Khánh cũng là một phát hiện dễ chịu. Cô có gương mặt sáng khung hình, kiểu gương mặt mà máy quay dường như khá ưu ái. Không phải diễn viên nào đẹp ngoài đời lên phim cũng đẹp và không phải ai đẹp trên phim cũng có độ “giữ hình” đủ lâu để khán giả muốn tiếp tục nhìn. Kim Khánh mang lại cho nhân vật một sắc thái trẻ trung, mềm mại, có nét mong manh vừa đủ để khán giả tin vào những giấc mơ mà phim muốn kể.

Khi phim ca nhạc mà âm nhạc lại trôi qua như cơn gió

Tuy nhiên, cũng chính vì Cảm ơn người đã thức cùng tôi chọn đi vào địa hạt phim ca nhạc nên nó buộc phải đối mặt một tiêu chuẩn khắt khe hơn bình thường. Với dòng phim này, âm nhạc không thể chỉ làm nhiệm vụ minh họa. Nó phải là một lớp kể chuyện, có đời sống riêng đủ sức neo lại trong trí nhớ khán giả ngay cả sau khi bộ phim kết thúc. Và tiếc thay lại là điểm yếu khá rõ của tác phẩm.

Nghe hết các ca khúc trong phim, cảm giác chung là hơi một màu. Nhạc xuất hiện làm đúng nhiệm vụ lót cho cảm xúc, nâng đỡ hoạt cảnh, phủ lên câu chuyện một lớp không khí dịu dàng, trẻ trung nhưng rồi cũng trôi đi khá nhanh. Cái “trôi” ở đây không hẳn là dở. Nó giống như những bản nhạc nền lịch sự, dễ chịu, không làm phiền ai nhưng cũng không đủ sức bước ra khỏi bộ phim để trở thành một ký ức độc lập.

Điện ảnh Việt từng sớm đụng tới thử thách này từ Những nụ hôn rực rỡ cách đây 16 năm nhưng cũng để lại một khoảng trống khá lớn ở phần âm nhạc. Đến Cảm ơn người đã thức cùng tôi đáng tiếc là khoảng trống ấy chưa được lấp đầy. Ngay cả bài hát chủ đề của Phùng Khánh Linh, vốn đáng ra phải là thứ khán giả mang về nhà cùng mình cũng chưa tạo được độ đọng cần thiết. Những phần thể hiện của Nguyễn Hùng hay Nguyên Hà cũng vậy, nghe trong cảnh thì ổn nhưng cảnh qua rồi giai điệu ở lại không được bao nhiêu.

Nói cách khác, phim có âm nhạc nhưng chưa có “bài hát định mệnh”. Mà với một phim ca nhạc, thiếu thứ đó giống như mở quán phở mà nước dùng thơm vừa đủ thôi, ăn xong không tệ nhưng đi một đoạn đã quên mất vị.

Một vấn đề khác là cách dàn dựng các tiết mục âm nhạc đôi chỗ hơi quá tay. Có những phân đoạn lẽ ra nên giản dị, mộc hơn để cảm xúc có đường đi trực tiếp vào người xem thì phim lại chọn giải pháp phô bày, làm cho lớn, cho đẹp, cho rộn ràng. Điển hình như trường đoạn casting phim ngắn sinh viên ở gần đầu phim. Đây là một cảnh có tiềm năng để chạm vào cảm giác ngô nghê, chân thành, lúng túng mà hào hứng của tuổi trẻ khi bước vào nghệ thuật. Nhưng thay vì để nó nhẹ nhàng và “đời” hơn, phim lại bày biện hơi hoành tráng, khiến cảm xúc bị phủ lên một lớp màu mè không cần thiết. Thành ra cái đáng ra phải dễ thương lại hơi sáo. Cái đáng ra phải là một cái chạm nhỏ lại thành một cú phóng đại.

Mộng nhiều quá, đời ít quá và cái giá của lối kể an toàn

Nhưng điểm khiến bộ phim hụt đi chiều sâu không nằm ở nhạc hay mỹ thuật mà chủ yếu nằm ở cấu trúc kịch bản và cách phân phối tỷ lệ giữa mơ mộng với đời sống. Tên phim là Cảm ơn người đã thức cùng tôi. Nghe tên đã gợi ra một trạng thái lưng chừng rất đẹp: có người đồng hành qua những đêm dài, có giấc mơ, có thức trắng, có cả những gì mỏi mệt và thực tế. Thế nhưng khi bộ phim triển khai câu chuyện, phần “mộng” dường như chiếm tới 80%, còn phần “đời” chỉ khoảng 20%. Tỷ lệ ấy làm cho tác phẩm, dù dễ xem và dễ mến, lại thiếu đi đối trọng cần thiết để tạo nên dư vị.

Một giấc mơ chỉ thực sự đẹp khi nó đứng cạnh một niềm đau day dứt. Một khúc hát chỉ thật sự buồn khi ta biết nhân vật đã trả giá điều gì để cất lên nó. Cảm ơn người đã thức cùng tôi dường như thương nhân vật hoặc thương chính niềm tin của mình quá nên không nỡ để đời sống làm họ trầy xước đến nơi đến chốn. Bởi vậy, mỗi khi câu chuyện cần chạm sâu hơn vào thực tế, phim lại có xu hướng vuốt ve, làm mềm nó hoặc hợp lý hóa nó theo một quỹ đạo an toàn.

Điều này bộc lộ rõ nhất ở nửa sau. Mâu thuẫn lớn của phim được dựng lên nhưng chưa đủ thuyết phục, đặc biệt ở tâm lý và hành vi của nhân vật Mộng Hoài. Có cảm giác biên kịch cần một điểm ngoặt để đẩy câu chuyện đi tiếp nên bèn đặt nhân vật vào một số lựa chọn và phản ứng mà logic nội tâm chưa theo kịp. Khi động cơ không đủ chặt, người xem sẽ không còn đi cùng nhân vật bằng cảm xúc mà bắt đầu đứng ngoài quan sát bằng lý trí. Mà một khi đã đứng ngoài, rất khó để xúc động thật sự.

Đây là chỗ khiến bộ phim bị hụt. Không phải vì nó thiếu tình cảm mà vì nó thiếu độ sắc trong việc xây dựng xung đột. Phim dường như muốn nhẹ nhàng, muốn tử tế, muốn để khán giả ra về với cảm giác được an ủi hơn là bị dằn vặt. Ý đồ ấy không sai nhưng nhẹ nhàng không đồng nghĩa với hời hợt. Dễ xem không có nghĩa là mâu thuẫn được phép lỏng tay. Một bộ phim càng muốn nâng đỡ khán giả thì phần móng kịch bản lại càng phải chắc.

Đoạn kết có lúc người xem tưởng rằng phim sẽ rẽ sang một hướng khác, day dứt hơn, thực tế hơn hoặc ít nhất để lại một cái lặng đủ lâu sau khi màn hình tắt. Nhưng rồi Chung Chí Công vẫn trung thành với lựa chọn an toàn: một kết thúc được vuốt phẳng, được tô hồng, nơi mọi rạn nứt cuối cùng cũng tìm được đường về một sự sum vầy tròn trịa. Nó không phải một cái kết tệ. Chỉ là hiền đến mức làm bộ phim đánh mất cơ hội bứt lên khỏi vẻ dễ thương của chính mình.

Cảm ơn người đã thức cùng tôi là một bộ phim đáng khích lệ. Đáng khích lệ vì nó dám chọn một đường đi không quá phổ biến, vì nó cho thấy một đạo diễn mới có niềm tin, có thẩm mỹ, có sự nghiêm túc và có khao khát kể chuyện. Đáng khích lệ cả vì nó là kiểu phim xứng đáng có doanh thu tốt, thậm chí nên có lãi để truyền thêm động lực cho những người đang muốn bước vào điện ảnh bằng sự chân thành chứ không chỉ bằng công thức.

Nhưng nếu hỏi đây có phải một bộ phim hay không, có lẽ câu trả lời của tôi sẽ là một khoảng khựng. Không phải vì phim tệ mà vì ở đâu đó, tôi vẫn mong nó táo bạo, liều hơn một chút, dám để giấc mơ va vào thực tế mạnh hơn. Bởi chỉ khi ấy, bộ phim mới không chỉ đẹp như một lời CẢM ƠN, mà còn ở lại như một NỖI NHỚ.