‘Ai cũng sợ chết, nhưng sợ thì nó cũng đến’

Danh ca Khánh Ly vừa trở về Việt Nam công bố phim tư liệu nhiều tập và cuốn sách Hát cùng nguồn cội – Chân dung Khánh Ly. Dự án do Tiến sĩ Bùi Quang Ngọc chủ trì, ca sĩ Quang Thành giữ vai trò chủ biên và thực hiện.

Ca sĩ Khánh Ly cho biết đây là tác phẩm đầu tiên và duy nhất về chân dung của mình, khắc họa hành trình 80 năm cuộc đời của nữ danh ca.

Theo ca sĩ Quang Thành, cuốn sách không phải hồi ký theo nghĩa truyền thống, cũng không thuần túy là tự truyện mà là sự đan xen giữa ký ức, chân dung, giai thoại và những lát cắt lịch sử được kể lại từ tâm thế của một người phụ nữ đã đi qua gần trọn một thế kỷ nhiều biến động.

Trong buổi ra mắt, danh ca Khánh Ly không nói nhiều về hào quang sân khấu. Ở tuổi ngoài 80, bà chọn cách trải lòng thẳng thắn, nhẹ nhàng nhưng đầy chiêm nghiệm về đời sống, niềm tin và sự cô đơn của một người nghệ sĩ.

“Cuộc đời tôi nói nhiều rồi nhưng vẫn có người không tin những điều tôi nói là sự thật”, bà mở đầu. Rồi bà tự hỏi: “Bây giờ mình phải nói thế nào nữa?”. Với Khánh Ly, cuốn sách như một cánh cửa được mở ra trong đêm, nơi mọi điều vui buồn, đúng sai, được mất đều được đặt xuống một cách tự nhiên.

Bà khẳng định: ”Quan trọng nhất trong đời sống là chứng minh với chính mình thôi, không phải với ai cả”. Theo bà, công chúng chính là ban giám khảo công bằng nhất. Mỗi người sẽ tự có cách nhìn, cách chấm điểm cho một đời người. Người nghệ sĩ vì thế không thể sống để làm vừa lòng tất cả.

Khánh Ly cho rằng, nghệ sĩ thường gửi gắm tâm tư vào nghệ thuật bởi có những tâm tư không thể nói cùng chồng, cùng con hay bạn bè. “Niềm vui chia sẻ dễ lắm. Nhưng nỗi buồn, đâu ai gánh giúp mình được. Đó là sự cô đơn của mỗi người, mình phải tự chịu”, bà giãi bày.

Với bà, âm nhạc chính là nơi trú ẩn, là cách để những điều không thể nói thành lời được cất lên. Nhắc đến nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, danh ca Khánh Ly xúc động nhớ lại những lần ông lo lắng cho bà. Và có những lúc tuyệt vọng, chính âm nhạc của Trịnh Công Sơn đã giúp Khánh Ly nhìn lại đời sống bằng một ánh sáng khác.

“Khi có một người yêu thương mình như thế, tại sao mình lại tuyệt vọng?”, bà nói. Những ca khúc của Trịnh Công Sơn, theo bà không chỉ là sáng tác mà là những suy tư về thân phận con người, khiến người nghe thấy mình trong đó.

Cuốn sách về Khánh Ly được thực hiện trong nhiều năm, với sự đồng hành của những người thân thiết. Bà không coi đó là một dự án được dàn dựng công phu mà là kết quả của sự thấu hiểu.

“Tôi có sao nói vậy. Sống đến tuổi này rồi, đâu cần giấu điều gì”, bà nói. Khánh Ly quan niệm, nói dối là điều khó nhất vì “nói hai lần khó mà giống nhau”. Còn sự thật, dù có thể làm mình tổn thương, vẫn nhẹ lòng hơn.

Ở tuổi xế chiều, điều bà cần không còn là danh tiếng hay những lời tung hô mà là sự bình an. “Không phải ai có nhiều tiền cũng hạnh phúc. Có người rất giàu mà vẫn khổ”, bà chiêm nghiệm.

Khánh Ly tin vào sự an bài của số phận. Trong những lúc mệt mỏi, bà đọc kinh, cầu nguyện. Với bà, mỗi ngày còn được thức dậy, còn được quan tâm đã là một món quà.

Nói về việc trở về Việt Nam biểu diễn sau nhiều năm xa xứ, Khánh Ly thừa nhận bà từng nhận nhiều ý kiến trái chiều. Nhưng bà không tranh cãi. “Càng giải thích càng sai”, bà cười. Ở tuổi 82, bà không trở về để tìm lại hào quang mà để hoàn thành một ước nguyện với quê hương, với khán giả đã từng yêu thương mình.

Bà kể về những buổi sáng thức dậy sớm, về nỗi lo cho sức khỏe khi tuổi cao, về cảm giác đối diện với quy luật sinh tử. “Ai cũng sợ chết, nhưng sợ thì nó cũng đến”, bà nói một cách bình thản. Điều bà nghĩ nhiều hơn là làm sao để khi mình không còn nữa, những người ở lại vẫn nhớ đến mình bằng điều gì đó ấm áp. Thậm chí, bà từng hình dung đến việc trồng một cái cây, để sau này con cháu nhìn thấy mà nhớ đến mẹ.

8 chương cuộc đời

Cuốn sách Hát cùng nguồn cội – Chân dung Khánh Ly được cấu trúc thành 8 chương, tái hiện hành trình từ nguồn cội gia đình, căn tính văn hóa đến những thăng trầm định mệnh và sự tìm thấy bình an nội tại của danh ca Khánh Ly.

Mở đầu là không gian Hà Nội – nơi cô bé Nguyễn Thị Lệ Mai chào đời. Lần đầu tiên, hình ảnh người cha được khắc họa như mạch nguồn nuôi dưỡng tâm hồn nghệ sĩ trong bà. Ông thường hát cho con nghe, trìu mến gọi con gái là viên ngọc đen. Những ngày thơ ấu được cha công kênh trên vai, lớn lên trong âm nhạc và tình yêu thương đã gieo vào tâm hồn bé Mai niềm đam mê ca hát một cách tự nhiên. Hà Nội trong sách không chỉ là ký ức cá nhân mà còn là nền tảng văn hóa bà mang theo suốt đời.

Rời Hà Nội, hành trình của cô gái trẻ đi qua Đà Lạt, Nha Trang, Sài Gòn – những chặng đường nhiều thử thách khi bà tìm kiếm chỗ đứng cho tiếng hát. Năm 1962, bà chọn nghệ danh Khánh Ly, như một cách tự định danh cho số phận. Cuộc gặp gỡ với nhạc sĩ Trịnh Công Sơn năm 1964 và lần tái ngộ năm 1967 đã mở ra bước ngoặt lớn. Đêm 19/11/1967 tại Quán Văn, lần đầu bà hát Diễm xưa, từ đó hình ảnh “nữ hoàng chân đất” cùng giọng hát khàn đặc trưng trở thành biểu tượng của một thời. Sự kết hợp giữa Khánh Ly và Trịnh Công Sơn tạo nên dòng chảy âm nhạc có sức ảnh hưởng sâu rộng trong nhiều thập niên.

Biến cố năm 1975 đưa bà sang hành trình viễn xứ, từ ánh đèn sân khấu đến những năm tháng mưu sinh nơi đất khách. Giữa cô đơn và mất mát, bà nhận ra gia đình mới là điều quý giá nhất. Cuộc hôn nhân với ông Nguyễn Hoàng Đoan trở thành điểm tựa tinh thần để bà tiếp tục cất tiếng hát.

Không chỉ là một cuốn tiểu sử, Hát cùng nguồn cội – Chân dung Khánh Ly còn là nỗ lực gìn giữ ký ức âm nhạc và văn hóa Việt Nam, khắc họa chân dung một nghệ sĩ đi qua biến động lịch sử để tìm thấy sự bình an trong chính mình.

Khánh Ly chia sẻ tại buổi trà đàm ra mắt sách

Danh ca Khánh Ly bất ngờ về nước viếng mộ nhạc sĩ Trịnh Công SơnDanh ca Khánh Ly về nước và lần đầu tiên sau 25 năm cùng gia đình Trịnh Công Sơn viếng mộ nhạc sĩ.